Kültür Hazinesi Kütüphanelerimizi Değerlendirmeliyiz

Kayıt Tarihi: 01.01.1970 02:00 - Son Güncelleme: 18.11.2026 14:25
YAZI
A
 Bir milletin yükselmesi, ilimde, sanatta, teknolojide söz sahibi olmasının yollarından bir tanesi de okumaktan geçer.

Kur’anın ilk emri ve ilk ayetinin oku olduğu dikkate alınacak olursa, okuma fiili her Müslümanı bağlar. Bu emri yerine getirmek için okuyan, araştıran Müslümanlar tarih boyunca hep önde olmuşlardır. Astronomiden tıpa, sosyolojiden matematiğe kadar birçok alanda ilkleri gerçekleştirmişler, yazdıkları eserler ile asırlar sonrasına rehber olmuşlardır.

İslam ülkelerinde öğrenme hevesi ve kitap sevgisi batıdan en az 8 asır evvel başlamıştır. Her caminin yanına, medresenin yanına insanların aydınlanması için birer kütüphane kurularak bu kütüphanelerden daha fazla kişinin istifade etmesi sağlanmıştır. Kütüphanelerin de kitaplarla zenginleştirilebilmesi için ilim adamlarının yeni telif eserler vermeleri teşvik edilmiştir.

10. asırda Avrupa'nın en ünlü kütüphaneleri olan Monte Casino ve Roma Papalık Kütüphanesi'nin kitap mevcudu 1.000'i geçmezken, Irak'ın Necef gibi küçük bir kasabasında yaşayanlar, 40.000 ciltlik bir kütüphaneye sahip bulunmakla iftihar etmişlerdir.

Meşhur tarihçi Al-Vakidi (747-823) öldüğünde geride her birini iki kişinin zor kaldırdığı 600 sandık kitap bırakmıştır. Büyük filozof ve astronom Nasuriddin et—Tusi'nin Merağa'daki rasathanesinin yanında kurulan kütüphanede ise 400.000 kitap mevcut idi.
Endülüs Emevi Halifesi Hakem II (913-976) tarafından kurulan 600 bine varan kitap kolleksiyonu ve 44 cilt kataloğu ile Kurtuba Kütüphanesi ve 910 yılında Kahire'de kurulan 1.600. 000 kitap mevcutlu muhteşem kütüphaneler asırlarca etraflarını aydınlatmıştır.

Büyük Selçuklu Devleti’nden Anadolu Selçuklulara ve oradan da Osmanlı Devleti’nin çöküş dönemine kadar yönetim kademesi, İslam dünyasının çeşitli bölgelerinden bilim adamlarını o dönemin şartlarına göre oldukça cezb edici teklifler ve imkanlarla ülkelerine davet etmişlerdir. İlim adamlarının hem ilimlerinden istifade etmişler, hem de telif ettikleri eserleri ile ülkelerini zengin kütüphaneler ile donatmışlardır.


İnsanlığın ziynet ve kültür hazineleri sayılan kütüphanelerdeki eserlerin büyük bir kısmı putperest Moğolların saldırılarıyla, bazen de Hıristiyan taassubu neticesinde tahrip edilmişlerdir.
Moğol benzeri bir vahşeti, büyük bir taassup içinde İspanya'daki İslâm memleketlerine saldıran Hristiyanlar gerçekleştirmiş ve 771'de kurulup 15.asrın başına kadar süregelen 800 senelik büyük bir medeniyetin bütün eserlerini imha etmişlerdir. Kurtuba ‘da, kitaplarla dolu kütüphanelerin kitapları, Gırnata'yı kuşatan Hristiyanlarca şehrin meydanında günde 80 bin adet yakılmak suretiyle yok edilmiştir.

Tarihten günümüze intikal eden kütüphaneler ve içerisinde bulunan eserlerle Türkiye, günümüzde bütün ilimlerde İslâmî yazmaların en çok bulunduğu ülkedir. Arşivlerdeki evrak dışında, Türkiye’de 300.000 cilt civarında yazma eser olduğu tahmin edilmektedir. Ortalama olarak bunların 160.000′den fazlası Arapça; 70.000 cilt kadarı Türkçe; 13.000 ciltten fazlası Farsçadır. Yunanca, Ermenice, Süryanice yazmalar da vardır.

Maalesef bu eserlerden bizler gerektiği şekilde istifade edemezken, batılılar bu eserleri en ufak ayrıntısına varıncaya kadar araştırmaktadırlar.

Fransız oryantalisti Charles Mismere, "Soirees de Constanti-nople" adlı eserinde Müslümanların neden geri kaldığını çok güzel tespit etmiş. "Şu müslümanlar dinlerini bıraktıkları için gerilemişlerdir. Avrupalılar ise dinlerini bıraktıkları İçin ilerlemişlerdir. Batı dünyasını, skolastik kilise zihniyeti ile gömüldüğü karanlıktan kurtaran ve onların ancak asırlar sonra alıp uygulama safhasına koyarak, bugünkü medeni seviyeye gelmelerine yol açan hiç şüphesiz ki, doğunun okuma, öğrenme, yazma ve öğretme hasletlerinden azami derecede faydalanmaları olmuştur."

İslam ülkeleri okudukça, araştırdıkça dönemlerinin en ihtişamlı günlerini yaşamışlardır. Batıda bir yazarın yazdığı eserinin makbul olabilmesi, eserinin ilim erbapları nezdinde itibarının olabilmesi için Osmanlı ve İslami eserleri kitaplarında kaynak olarak göstermesi gerekiyordu.

Kitap, dün ve bugün olduğu gibi istikbâlde dahi milletlerin medeniyet ve kültür seviyelerini gösteren kriterlerin başında gelecektir. Kitaplarla içli dışlı olduğumuz dönemlerle şimdiyi kıyaslarsak batı dünyasının neden gerisinde kaldığımızı daha iyi anlamış oluruz.

Kültür hazinesi kütüphanelerimize ilgi gösterip orada bulunan birbirinden değerli eserleri inceleme fırsatı bularak günümüze adapte edebilirsek yeniden eski günlerimize dönebiliriz.


ETİKETLER:

Yazarın Diğer Yazıları