Yeni Anayasa Yapılması Sürecinde İnkılap Kanunlarının Değerlendirilmesi
Kayıt Tarihi: 01.01.1970 02:00 - Son Güncelleme: 19.11.2026 00:11
Önümüzdeki (bu) yasama dönemi, üzerinde en çok tartışılacak ve ülkemizin gelecek yüzyıllarında önemli bir etkinliğe esas olacak bulunan husus, bilindiği gibi, yeni yapılacak Anayasa konusudur.
Mevcut Anayasa’da üzerinde tartışılacak olan en önemli konulardan birisi de, “İnkılab Kanunları” dediğimiz ve Anayasa’mızın 174. maddesiyle, yürürlükteki Anayasa’ya aykırılığı iddia edilemeyeceği ve iptal edilemeyeceği ifade edilen inkılab kanunlarıdır. Bu kanunlar ayrı ayrı tarih, sayı numaraları taşıyan ayrı ayrı toplam 8 adet kanundur. (1)
Kemalist değil ama, bir Atatürk Bilimcisi gözüyle yaptığımız incelemelerde (ki, Atatürk başkadır, Atatürkçü başkadır, Kemalist başkadır, Atatürk Bilimcisi daha başkadır) şu saptamaları açıklıkla görmekteyiz:
Atatürk’ün gerek nutuğu, gerek değişik zamanlarda değişik yerlerde söyledikleri sözleri ve gerekse uygulamaları incelendiğinde görülecektir ki, Atatürk bu İnkılab Kanunlarını yaparken, TEMEL AMACINI şu cümlelerle açıklıyor: “Yaptığımız ve yapmakta bulunduğumuz inkılapların amacı, Türkiye Cumhuriyeti halkını, tamamen çağımıza uygun ve bütün mana ve biçimi ile, uygar bir toplum haline değiştirmektir”.(2)
Atatürk kendi sağlığında, hiçbir zaman, bu inkılab kanunlarının değiştirilemeyeceğini, hiç bir yerde söylememiş olup, 1982 yılında İhtilal Anayasası yapılırken, ihtilali yapan güçlerin oluşturduğu bu madde metni içerisinde, bu inkılab kanunlarının Anayasaya aykırılığı iddia ve iptal edilemeyeceği yazılmıştır (ki, kendisinde bu gücü gören her sivil ve askeri iktidar, kendi döneminde anayasaları böyle değerlendirebilirler. Ama sonraki güçler de, aynı anayasaları değiştirme güçleri kendilerinde mevcutsa, tüm maddelerini değiştirip, istedikleri maddeleri koyabilirler, ancak halkın beğeni ve desteği şartıyla).
Merhum Atatürk, her zaman kendisini halktan birisi olarak görmüş ve kendisini göklere çıkaran sözler ve davranışlar karşısında, çok sert tepkilerde bulunmuştur. Hatta bir seferinde, afişlerde yazılan “Atatürk bizim en büyüğümüzdür”, “Atatürk bu milletin en yükseğidir” yazılarının hepsini karalamış ve bunan yerine afiş olarak, şu cümleyi kendi elleriyle yazıp astırmıştır: “Atatürk bizden biridir.” (3-4)
Atatürk, hiçbir zaman, kendisini mensup olduğu milletten üstün görmemiş, “benim için en büyük korunma yeri ve menfaat kaynağı, milletimin sinesidir” diyerek, bütün başarının kaynağı olarak, milleti göstermiştir.(5)
Atatürk, gerek hayattayken ve gerekse vefatından sonra olmak üzere, kendisinin korunmasıyla ilgili, hiç bir yasal gelişimi arzulamamış ve “benim müstesna olduğuma dair bir kanun yoktur” diyerek, milleti esas aldığını, ESAS OLANIN MİLLETİN DEĞERLENDİRMELERİ OLDUĞUNU, çok açık bir biçimde ortaya koymuştur.(6)
Anayasamızın özellikle ilk üç maddesinde toplanan ve devletimizin yapılanmasını ifade eden önemli temel unsurlar, gerek iktidarın ve gerekse halkımızın özümseyerek, üzerinde önemle durduğu ve taviz vermeden devamını uygun gördükleri bir husus olmakla birlikte, diğer tüm maddelerle ilgili olarak, gelinen noktada toplumsal hayatımızın pek çok uygulamalarında problemler oluştuğu, bir gerçek olarak ortada bulunmakta olup, bu arada, eğitimsel ve toplumsal hayatımızın çağdaş gelişimi karşısında, yukarda bahsettiğimiz Anayasamızın 174. maddesinde zikri geçen “İnkılab Kanunları” nın güncel değerlendirmelerini yapmak ta, bir gereklilik olarak önümüzde bulunmaktadır.
Yukarda açıkça görüldüğü gibi, Merhum Atatürk, bu inkılapları yapmaktaki temel amacını, “halkımızın bütün mana ve biçimiyle çağdaşlaşmak ve çağdaş toplumlarla aynı konumları yakalamak” olarak ortaya koymuş olup, bu amacında, toplumun çağdaşlaşması, dünya toplumları arasında ileri düzeyde bir kazanım sağlaması, hem bireyleri ve hem de toplumsal teşkilatlarıyla birlikte, her yönden gelişmiş muasır bir devlet haline gelmemizi hedeflediği, açıkça ortadadır.
Sosyal ve hukuk bilimleri açısından yaptığımız bu temel değerlendirmelerden sonra, İnkılab Kanunlarını toplu halde gözden geçirdiğimizde, bunlardan takvim, yazı biçimi, hafta tatilleri, rakamlar ve para ölçüleri gibi konuları içeren bir kısmının tamamen özümsendiğini ve bu konularda gerek dünya toplumları ve gerekse ülkemiz ve milletimiz bazında uygulamada herhangi bir problem olmadığını ve bu nedenle, bırakın bir geri dönüşüm arzusu, çağdaş toplumlarda uygulanan bir başka metoda yönelme bile düşünülmediğini, bir kısmının uygulamasının yerinde ve tam yapılamadığını ve bir kısmının ise, gelinen çağdaş yaşam ve uygulamalar karşısında, Atatürk’ün yukardaki amacı doğrultusunda yeniden gözden geçirip güncelleştirmek gereği hasıl olduğunu ve bunun Atatürk ilkelerinin yerine getirilmesinin de bir gereği bulunduğunu, art niyet taşımaksızın ve hiçbir zaman Atatürk düşmanlığı gibi bir algılamaya ve kalkışmaya fırsat da vermeksizin, açık ve net bulgularla ortaya koyma zamanının geldiğini, ifademize müsaade edilir umarız.
İnkılap Kanunlarını birlikte inceleyince, şu hususları, hep beraber saptıyoruz. Şöyle ki:
1 – TEVHİD-İ TEDRİSAT KANUNU’ nun 1. maddesi, ilk, orta, lise ve yüksek eğitim ve öğretimi gibi bir ayırım yapmaksızın, tüm eğitim ve öğretim kurumlarının Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı olmasını gerektirmekte olup, uygulamada bu böyle midir? Üniversiteler Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı olmadığı gibi, bir takım orta ve lise okulları da, Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı değildir. Diğer bakanlıklar bünyesinde açılmış bulanan okullar, yakına gelene kadar, bu bakanlıklar bünyesinde devam etmekte iken, bir kısmı yakın zamanlarda Milli Eğitim Bakanlığı’na devredilmesine rağmen, henüz bazı okullar da var ki, halen bunlar, Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlanması gerekirken henüz devredilmemiş olup, Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun gereği olarak bunlar da, acilen Milli Eğitim Bakanlığı’na devredilmelidir, bu İnkılab Kanununun gereği olarak.
Örneğin, sağlık meslek liseleri, adalet meslek liseleri, maliye meslek liseleri, tarım meslek liseleri, tapu-kadastro meslek liseleri, devlet demiryolları meslek lisesi vs. gibi okullar, Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlanmış olup, BAZI OKULLAR DA VAR Kİ, HENÜZ MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA BAĞLANMAMIŞTIR. Mesela, Polis Okulları ve Akademileri ile Askeri Okullar bunlara örnek gösterilebilir. Bu kanunun gereği olarak, ya bu okullar da Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlanmalı veya bu kanun ortadan kaldırılmalıdır ki, çelişkiler yaşanmasın.
Sonuç olarak, Tevhid-i Tedrisat Kanunu mutlaka gözden geçirilip ya kaldırılmalı veya güncelleştirilerek diğer kanunlarla uyumlu hale getirilmelidir.
2 – ŞAPKA İKTİSASI (iktisaı) KANUNU’ nun 1. maddesi, Sayın Cumhurbaşkanımızdan, en alttaki tüm kamu görevlilerine kadar, tüm genel ve katma bütçeye dahil kurumların erkek memur ve hizmetlilerinin, şapka giymelerini şart koşuyor. Bakanlar ve milletvekilleri de bu kapsamın içindedirler.
Bu kanun bu şartı koştuğu halde, kamu görevlileri şapka giyiyorlar mı? Giymiyorlarsa hepsi, bu İnkılab Kanununu ihlal etmiyorlar mı? Eğer ihlal ediyorlarsa, o zaman tüm savcılar, önce kendileri şapkalarını başlarına takıp, sonra da, bu kamu görevlileri hakkında, Anayasayı ve İnkılab Kanunlarını ihlalden, takibat açmaları gerekmez mi? Bu bir ikilem değil mi?
Bu kanunu uygulamak için, herkese şapkayı giydirirsek, dünya milletleri arasında gülünç olmaz mıyız? Bu kanunun yapıldığı tarihte, uygar dünyada şapka modaydı, ama şimdi kalktı. Şimdi bu kanunu uygulayacağız diye, milletimizin tüm kamu görevlileri şapka giyse, garip karşılanmaz mı? O zaman Atatürk’ün inkılabları yaparken, ifade ettiği yukardaki amacı esas alıp, bu amacın gereğini çağımıza uygun bir biçimde yerine getirmemiz gerekmeli değil mi?
Başka bir deyimle, mevzuatımızı bu halde bırakırsak, çağdaş dünya milletlerine bu çelişkiyi nasıl izah edeceğiz. Öyleyse, bu amaç dikkate alınarak, derhal bu kanunun ilgili maddeleri değiştirilip, çağdaş hale getirilmelidir.
3 – BAZI KİSVELERİN GİYİLEMEYECEĞİNE DAİR KANUN’ un 1.maddesi, “hangi din ve mezhebe bağlı olursa olsun, ruhaniler (din adamları), ruhani giysilerini (cübbe ve sarık gibi) mabed ve ayinler haricinde giyemezler. Her din ve mezhep mensubundan sadece bir kişiye mabed ve ayinler haricinde dahi giymesine müsaade edilir” demekte olup, uygulama böyle mi?..
Gayrimüslimlerin her mezhep lideri ve hatta her papaz veya haham, her zaman cüppe ve başlıklarını, her yerde giyebiliyorlar, ama Müslümanların sadece Diyanet İşleri Başkanı giyebiliyor. Müslüman mezhepler, bundan istifade edebiliyor mu?.. Bu kanun, her mezhep mensubuna bu yetkiyi verdiğine göre, uygulamayı nasıl yapacağız?.. Öyleyse bu kanunu da acilen çağdaşlaştırmamız ve değiştirmemiz gerekmiyor mu, hukuksal ilkeler açısından?..
4 – TEKKELER VE ZAVİYELER İLE TÜRBELERİN SEDDİNE VE BİR TAKIM ÜNVANLARIN KALDIRILMASINA DAİR KANUNUN’ un 1.maddesinde, “külliyelerinde namaz kılınacak mescid ve cami hariç olmak üzere, tüm dinsel toplantı mahalleri ile, tekke ve zaviyelerin kamilen kapatıldığı, dedelik, babalık vs. lakapların tamamen kaldırıldığı ve bunu kullananların, kullandıranların cezalandırılacağı” ifade ediliyor. Ama buna rağmen, cem evleri açık ve devlet tarafından destekleniyor. İnkılab kanununa aykırı biçimde “dedelik” kurumu tekrar gündeme getiriliyor. Bu açıkça, inkılab kanunlarını ihlali oluşturmakta olup, bu kanun açıkça ortadayken, bu icraatı yapmak suç işlemek değil mi?
Cem evlerinin dışında diğer tarikatler de tekkelerini tekrar açmak isteseler, kendi şeyhlerini (dede ve babalarını) canlandırsalar, acaba dost alevi tarikatına gösterilen bu tolerans, onlara sağlanabilecek mi? Kanunun bu yasağı, her tarikat ve dinsel gurup mensubiyetine ait kurumlarını kapsadığı halde, bu ikircikli oyun, demokratik-hukuk devleti ilkeleriyle bağdaşıyor mu?
O zaman gelinen noktada, cem evleri açılacaksa, dedeler resmen tanınacaksa, bu kanun kalkmadan bu sağlanamaz, dememiz gerekmez mi?
5 – EFENDİ, BEY, PAŞA GİBİ LAKAP VE ÜNVANLARIN KALDIRILDIĞINA DAİR KANUN’UN 1. maddesi; “ bey, beyefendi, efendi, hacı, hoca, hafız, hanım, hanımefendi, paşa” gibi lakapların kullanılmasını yasaklamış. Ama uygulama nasıl? Bu lakapların tümü uygulanmıyor mu? Askerlerden general rütbesindekilere niye “general” denmiyor da, hala “paşa” deniyor, İnkılap Kanunlarıyla, yasaklanmış olmasına rağmen. Hatırlarsanız, geçmişte büyükçe bir ilçenin belediye başkanı, kullandığı “paşa” deyimiyle ilgili olarak, zamanın generalinden haksız ve hukuksuz yere azarlar işitmişti, pek çok özür dilemesine rağmen. Oysa o asker, paşa değildi, bir generaldi. Hem o zat ve hem de karşısında özür dileyen belediye başkanı, bu konunun bilgilisi olsalardı, ne hakaret eder ve ne de hakarete maruz kalırlardı.
Halk arasında birbirilerine, “paşa bakar mısın”, “paşa gelir misin”, “paşa paşa gelirsin”, “paşa paşa gidersin” diye söyleyenler, askerleri veya generalleri mi kastediyorlar?...
“Bey, beyefendi, hanım, hanımefendi, paşa” gibi deyimler kullanıldığı müddetçe, bu kanun ihlal edilmeye devam edilecek olup, önlenemeyeceğine göre, bu maddenin de derhal güncelleştirilmesi, hukuksallığın, demokratik ve sosyal ilkeleri benimsemenin bir gereğidir.
Aynı kanunun 2. maddesinde; gazi ve malul madalyaları haricinde, diğer madalyaların takılmasının yasak olduğu ve yabancı devletler tarafından verilen madalyaların kullanılamayacağı açıkça yazılmasına rağmen, uygulama böyle mi?... Yabancı devletlerin verdiği nişanları sivil ve askeri bürokratlar dahil herkes, her zaman ve her yerde taşımıyorlar mı? O zaman bu hal,bu İnkılap Kanunun 2. maddesinin açıkça ihlalini oluşturmuyor mu?.. Nerede cumhuriyet savcıları?..Nerede inkılapları işine geldiği gibi algılayıp değerlendirenler?...
Bu kanunun 1. ve 2. maddelerini uygulamak fiilen zor olup, gelinen çağdaş aşama içerisinde, Atatürk’ün yukardaki amacı doğrultusunda, bu kanunun da değiştirilmesi, sosyo-hukuk bilimi açısından, bir zaruret olarak ortada durmaktadır.
Anayasamızın güncelleştirilmesinin değerlendirildiği bugünlerde, zaman zaman tartışmalarına tanık olduğumuz ve bazen de birbirimize karşı çok acımasız ve bilgisizce ithamlarda bulunduğumuz bu konularda, olgun ve bütüncül bir bakışla, alternatif bir değerlendirmeyi huzurlarınıza taşırken, merhum (ve mağfur olmasını dilediğimiz) koca Atatürk’ün, hayatta iken söylediği, ama bugüne kadar olduğu gibi, bundan sonra da hepimize, kendimizle ilgili bir hayati ders olarak verdiği şu iki sözünü, değerlendirmelerinize sunmak istiyoruz:
“BENİM MÜSTESNA OLDUĞUMA DAİR BİR KANUN YOKTUR.” (7)
Bilindiği gibi, Atatürk’ü ve hatırasını korumayla ilgili kanun, O’nun vefatından 13 sene sonra, Demokrat Parti iktidarında çıkartılmış olup, o zaman sağ olsaydı, geçmiş söylemlerine muttali bulunan birisi olarak, bilerek ve inanarak ifade ediyoruz ki, pek çok örneklerinde olduğu gibi, buna da bizzat kendisi karşı çıkar ve bu kanunu istemezdi. Zira ufak-tefek münferit davranışlar hariç, genellikle halk tarafından tasvip edildiğini ve sevildiğini biliyor ve bu konuda kendisine de, güveniyordu.
İşte bu nedenledir ki, aşağıdaki sözü bu anlamda ifade etmiştir:
“BENİM İÇİN EN BÜYÜK KORUNMA YERİ VE MENFAAT KAYNAĞI, MİLLETİMİN SİNESİDİR.” (8)
Daha yazılıp söylenecek çok şey olmasına rağmen, sadedi taşmamak ve sadece yeni dönem Anayasa çalışmalarında bir örnekleme yapma arzusuyla ifade ettiğimiz, yukardaki bilgileri, ilerde fırsat buldukça zenginleştirip geliştirerek halkımıza sunabilme temennisiyle, saygıdeğer okuyucularımızın zihinlerinde meknuz bulunan hassas duygularına emanet ederken, bir kış günü, Kırşehir yolunda arabasının çamura saplanması sırasında, çamura bata bata arabayı kurtarmaya çalışan, jandarma ve köylülere, papyon kıravat ve lüks takım elbise içinde,bağıra bağıra talimatlar veren valinin bu halini gören merhum Atatürk’ün arabanın içinde, arkadaşlarına söylediği “ İŞTE NAZARİ YAPILAN YÖNETMELİKLER, HATTA KANUNLAR, GÜNÜN BİRİNDE BÖYLE GÜLÜNÇ OLURLAR” (9) sözünü de, en geniş kapsamıyla değerlendirmelerinize sunarak, Anayasa’mızın dibacesinde de belirtildiği gibi, toplumun tüm bireylerinin maddi ve manevi kalkınmışlık içerisinde, duygularına ve düşüncelerine saygı göstererek, bir arada ve uluslar arası arenada tam saygınlığını kazanmış bir devlet bütünlüğü içerisinde, daha nice uzun yıllara temennisiyle!..
DİPNOTLAR :
1 – Anayasa 174.Mad.
2 – Atatürk, Türk gençliğinin el kitabı, sh:80.
3 – Kılıç Ali’nin anıları. H.Turgut,sh:549.
4 – Babanız Atatürk. F.R.Atay, sh:115
5 – Nutuk. Atatürk’ten düşünceler. Prof. E. Z. Karal, sh:182
6 – Nutuk. C:1-Atatürk’ten düşünceler. Prof. E. Z. K. sh:180
7 - Söylev ve Demeçler, c:1, Atatürk’ten Düşünceler. Prof. E. Z. Karal, sh:180)
8 - Nutuk. Atatürk’ten Düşünceler. Prof. E. Z. Karal, sh: 182)
9 – Kılıç Ali’nin Anıları. Hulusi Turgut, sh:602
Mevcut Anayasa’da üzerinde tartışılacak olan en önemli konulardan birisi de, “İnkılab Kanunları” dediğimiz ve Anayasa’mızın 174. maddesiyle, yürürlükteki Anayasa’ya aykırılığı iddia edilemeyeceği ve iptal edilemeyeceği ifade edilen inkılab kanunlarıdır. Bu kanunlar ayrı ayrı tarih, sayı numaraları taşıyan ayrı ayrı toplam 8 adet kanundur. (1)
Kemalist değil ama, bir Atatürk Bilimcisi gözüyle yaptığımız incelemelerde (ki, Atatürk başkadır, Atatürkçü başkadır, Kemalist başkadır, Atatürk Bilimcisi daha başkadır) şu saptamaları açıklıkla görmekteyiz:
Atatürk’ün gerek nutuğu, gerek değişik zamanlarda değişik yerlerde söyledikleri sözleri ve gerekse uygulamaları incelendiğinde görülecektir ki, Atatürk bu İnkılab Kanunlarını yaparken, TEMEL AMACINI şu cümlelerle açıklıyor: “Yaptığımız ve yapmakta bulunduğumuz inkılapların amacı, Türkiye Cumhuriyeti halkını, tamamen çağımıza uygun ve bütün mana ve biçimi ile, uygar bir toplum haline değiştirmektir”.(2)
Atatürk kendi sağlığında, hiçbir zaman, bu inkılab kanunlarının değiştirilemeyeceğini, hiç bir yerde söylememiş olup, 1982 yılında İhtilal Anayasası yapılırken, ihtilali yapan güçlerin oluşturduğu bu madde metni içerisinde, bu inkılab kanunlarının Anayasaya aykırılığı iddia ve iptal edilemeyeceği yazılmıştır (ki, kendisinde bu gücü gören her sivil ve askeri iktidar, kendi döneminde anayasaları böyle değerlendirebilirler. Ama sonraki güçler de, aynı anayasaları değiştirme güçleri kendilerinde mevcutsa, tüm maddelerini değiştirip, istedikleri maddeleri koyabilirler, ancak halkın beğeni ve desteği şartıyla).
Merhum Atatürk, her zaman kendisini halktan birisi olarak görmüş ve kendisini göklere çıkaran sözler ve davranışlar karşısında, çok sert tepkilerde bulunmuştur. Hatta bir seferinde, afişlerde yazılan “Atatürk bizim en büyüğümüzdür”, “Atatürk bu milletin en yükseğidir” yazılarının hepsini karalamış ve bunan yerine afiş olarak, şu cümleyi kendi elleriyle yazıp astırmıştır: “Atatürk bizden biridir.” (3-4)
Atatürk, hiçbir zaman, kendisini mensup olduğu milletten üstün görmemiş, “benim için en büyük korunma yeri ve menfaat kaynağı, milletimin sinesidir” diyerek, bütün başarının kaynağı olarak, milleti göstermiştir.(5)
Atatürk, gerek hayattayken ve gerekse vefatından sonra olmak üzere, kendisinin korunmasıyla ilgili, hiç bir yasal gelişimi arzulamamış ve “benim müstesna olduğuma dair bir kanun yoktur” diyerek, milleti esas aldığını, ESAS OLANIN MİLLETİN DEĞERLENDİRMELERİ OLDUĞUNU, çok açık bir biçimde ortaya koymuştur.(6)
Anayasamızın özellikle ilk üç maddesinde toplanan ve devletimizin yapılanmasını ifade eden önemli temel unsurlar, gerek iktidarın ve gerekse halkımızın özümseyerek, üzerinde önemle durduğu ve taviz vermeden devamını uygun gördükleri bir husus olmakla birlikte, diğer tüm maddelerle ilgili olarak, gelinen noktada toplumsal hayatımızın pek çok uygulamalarında problemler oluştuğu, bir gerçek olarak ortada bulunmakta olup, bu arada, eğitimsel ve toplumsal hayatımızın çağdaş gelişimi karşısında, yukarda bahsettiğimiz Anayasamızın 174. maddesinde zikri geçen “İnkılab Kanunları” nın güncel değerlendirmelerini yapmak ta, bir gereklilik olarak önümüzde bulunmaktadır.
Yukarda açıkça görüldüğü gibi, Merhum Atatürk, bu inkılapları yapmaktaki temel amacını, “halkımızın bütün mana ve biçimiyle çağdaşlaşmak ve çağdaş toplumlarla aynı konumları yakalamak” olarak ortaya koymuş olup, bu amacında, toplumun çağdaşlaşması, dünya toplumları arasında ileri düzeyde bir kazanım sağlaması, hem bireyleri ve hem de toplumsal teşkilatlarıyla birlikte, her yönden gelişmiş muasır bir devlet haline gelmemizi hedeflediği, açıkça ortadadır.
Sosyal ve hukuk bilimleri açısından yaptığımız bu temel değerlendirmelerden sonra, İnkılab Kanunlarını toplu halde gözden geçirdiğimizde, bunlardan takvim, yazı biçimi, hafta tatilleri, rakamlar ve para ölçüleri gibi konuları içeren bir kısmının tamamen özümsendiğini ve bu konularda gerek dünya toplumları ve gerekse ülkemiz ve milletimiz bazında uygulamada herhangi bir problem olmadığını ve bu nedenle, bırakın bir geri dönüşüm arzusu, çağdaş toplumlarda uygulanan bir başka metoda yönelme bile düşünülmediğini, bir kısmının uygulamasının yerinde ve tam yapılamadığını ve bir kısmının ise, gelinen çağdaş yaşam ve uygulamalar karşısında, Atatürk’ün yukardaki amacı doğrultusunda yeniden gözden geçirip güncelleştirmek gereği hasıl olduğunu ve bunun Atatürk ilkelerinin yerine getirilmesinin de bir gereği bulunduğunu, art niyet taşımaksızın ve hiçbir zaman Atatürk düşmanlığı gibi bir algılamaya ve kalkışmaya fırsat da vermeksizin, açık ve net bulgularla ortaya koyma zamanının geldiğini, ifademize müsaade edilir umarız.
İnkılap Kanunlarını birlikte inceleyince, şu hususları, hep beraber saptıyoruz. Şöyle ki:
1 – TEVHİD-İ TEDRİSAT KANUNU’ nun 1. maddesi, ilk, orta, lise ve yüksek eğitim ve öğretimi gibi bir ayırım yapmaksızın, tüm eğitim ve öğretim kurumlarının Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı olmasını gerektirmekte olup, uygulamada bu böyle midir? Üniversiteler Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı olmadığı gibi, bir takım orta ve lise okulları da, Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı değildir. Diğer bakanlıklar bünyesinde açılmış bulanan okullar, yakına gelene kadar, bu bakanlıklar bünyesinde devam etmekte iken, bir kısmı yakın zamanlarda Milli Eğitim Bakanlığı’na devredilmesine rağmen, henüz bazı okullar da var ki, halen bunlar, Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlanması gerekirken henüz devredilmemiş olup, Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun gereği olarak bunlar da, acilen Milli Eğitim Bakanlığı’na devredilmelidir, bu İnkılab Kanununun gereği olarak.
Örneğin, sağlık meslek liseleri, adalet meslek liseleri, maliye meslek liseleri, tarım meslek liseleri, tapu-kadastro meslek liseleri, devlet demiryolları meslek lisesi vs. gibi okullar, Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlanmış olup, BAZI OKULLAR DA VAR Kİ, HENÜZ MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA BAĞLANMAMIŞTIR. Mesela, Polis Okulları ve Akademileri ile Askeri Okullar bunlara örnek gösterilebilir. Bu kanunun gereği olarak, ya bu okullar da Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlanmalı veya bu kanun ortadan kaldırılmalıdır ki, çelişkiler yaşanmasın.
Sonuç olarak, Tevhid-i Tedrisat Kanunu mutlaka gözden geçirilip ya kaldırılmalı veya güncelleştirilerek diğer kanunlarla uyumlu hale getirilmelidir.
2 – ŞAPKA İKTİSASI (iktisaı) KANUNU’ nun 1. maddesi, Sayın Cumhurbaşkanımızdan, en alttaki tüm kamu görevlilerine kadar, tüm genel ve katma bütçeye dahil kurumların erkek memur ve hizmetlilerinin, şapka giymelerini şart koşuyor. Bakanlar ve milletvekilleri de bu kapsamın içindedirler.
Bu kanun bu şartı koştuğu halde, kamu görevlileri şapka giyiyorlar mı? Giymiyorlarsa hepsi, bu İnkılab Kanununu ihlal etmiyorlar mı? Eğer ihlal ediyorlarsa, o zaman tüm savcılar, önce kendileri şapkalarını başlarına takıp, sonra da, bu kamu görevlileri hakkında, Anayasayı ve İnkılab Kanunlarını ihlalden, takibat açmaları gerekmez mi? Bu bir ikilem değil mi?
Bu kanunu uygulamak için, herkese şapkayı giydirirsek, dünya milletleri arasında gülünç olmaz mıyız? Bu kanunun yapıldığı tarihte, uygar dünyada şapka modaydı, ama şimdi kalktı. Şimdi bu kanunu uygulayacağız diye, milletimizin tüm kamu görevlileri şapka giyse, garip karşılanmaz mı? O zaman Atatürk’ün inkılabları yaparken, ifade ettiği yukardaki amacı esas alıp, bu amacın gereğini çağımıza uygun bir biçimde yerine getirmemiz gerekmeli değil mi?
Başka bir deyimle, mevzuatımızı bu halde bırakırsak, çağdaş dünya milletlerine bu çelişkiyi nasıl izah edeceğiz. Öyleyse, bu amaç dikkate alınarak, derhal bu kanunun ilgili maddeleri değiştirilip, çağdaş hale getirilmelidir.
3 – BAZI KİSVELERİN GİYİLEMEYECEĞİNE DAİR KANUN’ un 1.maddesi, “hangi din ve mezhebe bağlı olursa olsun, ruhaniler (din adamları), ruhani giysilerini (cübbe ve sarık gibi) mabed ve ayinler haricinde giyemezler. Her din ve mezhep mensubundan sadece bir kişiye mabed ve ayinler haricinde dahi giymesine müsaade edilir” demekte olup, uygulama böyle mi?..
Gayrimüslimlerin her mezhep lideri ve hatta her papaz veya haham, her zaman cüppe ve başlıklarını, her yerde giyebiliyorlar, ama Müslümanların sadece Diyanet İşleri Başkanı giyebiliyor. Müslüman mezhepler, bundan istifade edebiliyor mu?.. Bu kanun, her mezhep mensubuna bu yetkiyi verdiğine göre, uygulamayı nasıl yapacağız?.. Öyleyse bu kanunu da acilen çağdaşlaştırmamız ve değiştirmemiz gerekmiyor mu, hukuksal ilkeler açısından?..
4 – TEKKELER VE ZAVİYELER İLE TÜRBELERİN SEDDİNE VE BİR TAKIM ÜNVANLARIN KALDIRILMASINA DAİR KANUNUN’ un 1.maddesinde, “külliyelerinde namaz kılınacak mescid ve cami hariç olmak üzere, tüm dinsel toplantı mahalleri ile, tekke ve zaviyelerin kamilen kapatıldığı, dedelik, babalık vs. lakapların tamamen kaldırıldığı ve bunu kullananların, kullandıranların cezalandırılacağı” ifade ediliyor. Ama buna rağmen, cem evleri açık ve devlet tarafından destekleniyor. İnkılab kanununa aykırı biçimde “dedelik” kurumu tekrar gündeme getiriliyor. Bu açıkça, inkılab kanunlarını ihlali oluşturmakta olup, bu kanun açıkça ortadayken, bu icraatı yapmak suç işlemek değil mi?
Cem evlerinin dışında diğer tarikatler de tekkelerini tekrar açmak isteseler, kendi şeyhlerini (dede ve babalarını) canlandırsalar, acaba dost alevi tarikatına gösterilen bu tolerans, onlara sağlanabilecek mi? Kanunun bu yasağı, her tarikat ve dinsel gurup mensubiyetine ait kurumlarını kapsadığı halde, bu ikircikli oyun, demokratik-hukuk devleti ilkeleriyle bağdaşıyor mu?
O zaman gelinen noktada, cem evleri açılacaksa, dedeler resmen tanınacaksa, bu kanun kalkmadan bu sağlanamaz, dememiz gerekmez mi?
5 – EFENDİ, BEY, PAŞA GİBİ LAKAP VE ÜNVANLARIN KALDIRILDIĞINA DAİR KANUN’UN 1. maddesi; “ bey, beyefendi, efendi, hacı, hoca, hafız, hanım, hanımefendi, paşa” gibi lakapların kullanılmasını yasaklamış. Ama uygulama nasıl? Bu lakapların tümü uygulanmıyor mu? Askerlerden general rütbesindekilere niye “general” denmiyor da, hala “paşa” deniyor, İnkılap Kanunlarıyla, yasaklanmış olmasına rağmen. Hatırlarsanız, geçmişte büyükçe bir ilçenin belediye başkanı, kullandığı “paşa” deyimiyle ilgili olarak, zamanın generalinden haksız ve hukuksuz yere azarlar işitmişti, pek çok özür dilemesine rağmen. Oysa o asker, paşa değildi, bir generaldi. Hem o zat ve hem de karşısında özür dileyen belediye başkanı, bu konunun bilgilisi olsalardı, ne hakaret eder ve ne de hakarete maruz kalırlardı.
Halk arasında birbirilerine, “paşa bakar mısın”, “paşa gelir misin”, “paşa paşa gelirsin”, “paşa paşa gidersin” diye söyleyenler, askerleri veya generalleri mi kastediyorlar?...
“Bey, beyefendi, hanım, hanımefendi, paşa” gibi deyimler kullanıldığı müddetçe, bu kanun ihlal edilmeye devam edilecek olup, önlenemeyeceğine göre, bu maddenin de derhal güncelleştirilmesi, hukuksallığın, demokratik ve sosyal ilkeleri benimsemenin bir gereğidir.
Aynı kanunun 2. maddesinde; gazi ve malul madalyaları haricinde, diğer madalyaların takılmasının yasak olduğu ve yabancı devletler tarafından verilen madalyaların kullanılamayacağı açıkça yazılmasına rağmen, uygulama böyle mi?... Yabancı devletlerin verdiği nişanları sivil ve askeri bürokratlar dahil herkes, her zaman ve her yerde taşımıyorlar mı? O zaman bu hal,bu İnkılap Kanunun 2. maddesinin açıkça ihlalini oluşturmuyor mu?.. Nerede cumhuriyet savcıları?..Nerede inkılapları işine geldiği gibi algılayıp değerlendirenler?...
Bu kanunun 1. ve 2. maddelerini uygulamak fiilen zor olup, gelinen çağdaş aşama içerisinde, Atatürk’ün yukardaki amacı doğrultusunda, bu kanunun da değiştirilmesi, sosyo-hukuk bilimi açısından, bir zaruret olarak ortada durmaktadır.
Anayasamızın güncelleştirilmesinin değerlendirildiği bugünlerde, zaman zaman tartışmalarına tanık olduğumuz ve bazen de birbirimize karşı çok acımasız ve bilgisizce ithamlarda bulunduğumuz bu konularda, olgun ve bütüncül bir bakışla, alternatif bir değerlendirmeyi huzurlarınıza taşırken, merhum (ve mağfur olmasını dilediğimiz) koca Atatürk’ün, hayatta iken söylediği, ama bugüne kadar olduğu gibi, bundan sonra da hepimize, kendimizle ilgili bir hayati ders olarak verdiği şu iki sözünü, değerlendirmelerinize sunmak istiyoruz:
“BENİM MÜSTESNA OLDUĞUMA DAİR BİR KANUN YOKTUR.” (7)
Bilindiği gibi, Atatürk’ü ve hatırasını korumayla ilgili kanun, O’nun vefatından 13 sene sonra, Demokrat Parti iktidarında çıkartılmış olup, o zaman sağ olsaydı, geçmiş söylemlerine muttali bulunan birisi olarak, bilerek ve inanarak ifade ediyoruz ki, pek çok örneklerinde olduğu gibi, buna da bizzat kendisi karşı çıkar ve bu kanunu istemezdi. Zira ufak-tefek münferit davranışlar hariç, genellikle halk tarafından tasvip edildiğini ve sevildiğini biliyor ve bu konuda kendisine de, güveniyordu.
İşte bu nedenledir ki, aşağıdaki sözü bu anlamda ifade etmiştir:
“BENİM İÇİN EN BÜYÜK KORUNMA YERİ VE MENFAAT KAYNAĞI, MİLLETİMİN SİNESİDİR.” (8)
Daha yazılıp söylenecek çok şey olmasına rağmen, sadedi taşmamak ve sadece yeni dönem Anayasa çalışmalarında bir örnekleme yapma arzusuyla ifade ettiğimiz, yukardaki bilgileri, ilerde fırsat buldukça zenginleştirip geliştirerek halkımıza sunabilme temennisiyle, saygıdeğer okuyucularımızın zihinlerinde meknuz bulunan hassas duygularına emanet ederken, bir kış günü, Kırşehir yolunda arabasının çamura saplanması sırasında, çamura bata bata arabayı kurtarmaya çalışan, jandarma ve köylülere, papyon kıravat ve lüks takım elbise içinde,bağıra bağıra talimatlar veren valinin bu halini gören merhum Atatürk’ün arabanın içinde, arkadaşlarına söylediği “ İŞTE NAZARİ YAPILAN YÖNETMELİKLER, HATTA KANUNLAR, GÜNÜN BİRİNDE BÖYLE GÜLÜNÇ OLURLAR” (9) sözünü de, en geniş kapsamıyla değerlendirmelerinize sunarak, Anayasa’mızın dibacesinde de belirtildiği gibi, toplumun tüm bireylerinin maddi ve manevi kalkınmışlık içerisinde, duygularına ve düşüncelerine saygı göstererek, bir arada ve uluslar arası arenada tam saygınlığını kazanmış bir devlet bütünlüğü içerisinde, daha nice uzun yıllara temennisiyle!..
DİPNOTLAR :
1 – Anayasa 174.Mad.
2 – Atatürk, Türk gençliğinin el kitabı, sh:80.
3 – Kılıç Ali’nin anıları. H.Turgut,sh:549.
4 – Babanız Atatürk. F.R.Atay, sh:115
5 – Nutuk. Atatürk’ten düşünceler. Prof. E. Z. Karal, sh:182
6 – Nutuk. C:1-Atatürk’ten düşünceler. Prof. E. Z. K. sh:180
7 - Söylev ve Demeçler, c:1, Atatürk’ten Düşünceler. Prof. E. Z. Karal, sh:180)
8 - Nutuk. Atatürk’ten Düşünceler. Prof. E. Z. Karal, sh: 182)
9 – Kılıç Ali’nin Anıları. Hulusi Turgut, sh:602





